Welcome

This is official blog of Awami Tahreek, Sindh, Pakistan.
Showing posts with label Left. Show all posts
Showing posts with label Left. Show all posts

Thursday, 21 July 2011

Palijo Calls to Sindh by G. N. Mughal


پليجي جو سنڌ کي سڏ جي اين مغل
رسول بخش پليجو هن وقت سنڌ جو بزرگ ترين سياستدان آهي، پليجي سان ڪنهن جا به ڪنهن اشوءَ تي اختلاف ٿي سگهن ٿا، پر هن جي تجربي، سنڌ لاءِ تڙپ ۽ حالتن کي سمجهڻ واري بصيرت تي ڪي به ٻه رايا نه ٿا ٿي سگهن، پليجي صاحب سومر جي ڏينهن حيدرآباد ۾ هڪ انتهائي اهم پريس ڪانفرنس ڪئي آهي، جنهن ۾ هن سنڌ کي لاحق خطرن جو تفصيل سان ذڪر ڪندي سنڌ جي عوام کي ”اٿي کڙا ٿيو“ وارو سڏ ڏنو آهي، ساڳئي وقت هن سنڌ ۽ سنڌ جي ماڻهن ۽ ماڳن  جي تحفظ لاءِ ڪي انتهائي اهم تجويزون به ڏنيون آهن.
مون جڏهن کان ”عوامي آواز“ جي سٿ ۾شموليت اختيار ڪئي آهي ۽ اخبار ۾ وقت به وقت مختلف اشوز تي  ڪالم لکيا آهن تن ۾ مون اڪثر سنڌ کي درپيش سنگين خطرن جو ذڪر پئي ڪيوآهي، ان حد تائين جو اڪثر دوستن شڪايت ڪئي ته آئون خوامخواهه  مايوسي ”ڦهلائي رهيو آهيان، انهن خطرن جي مدنظر، جيڪي هڪ صحافي جي حيثيت ۾ حالتن جو جائزو وٺندي مون کي نظر آيا آهن،  انهن جو ذڪر پيش ڪيو آهي، مون تازو ”پليجي ۽ جويي کي سنڌ جي پارت هجي“ جي عنوان سان هڪ ڪالم لکيو، جنهن ۾ مون، پنهنجن راءِ مطابق سنڌ کي درپيش خطرن جي مدنظر پليجي صاحب ۽ جويي صاحب کي اپيل ڪئي ته هو انهن خطرن کي منهن ڏيڻ لاءِ سنڌ جي مڙني سياسي ڌرين ۽ دانشورن کي هڪ هنڌ گڏ ڪري لاحق خطرن کان بچاءُ لاءِ ڪا گڏيل حڪمت عملي تيار ڪن.
ايئن بلڪل نه آهي ته پليجي صاحب  اها پريس ڪانفرنس  منهنجو ڪالم پڙهڻ کان پوءِ ڪئي، منهنجي اها پڪي راءِ آهي ته، يا ته حالتن جو ڳوڙهو اڀياس ڪرڻ کان پوءِ پليجي صاحب سنڌ کي لاحق خطرن کي سنجيدگيءَ سان محسوس ڪيو ۽ ضروري سمجهيو ته اها پريس ڪانفرنس ڪري، جنهن کي لاشڪ  سنڌ جي تاريخ جي هڪ اهم پريس ڪانفرنس سڏي سگهجي ٿو، يا ته ائين به ٿي سگهي ٿو ته پليجي صاحب کي سنڌ جي ڪجهه گهڻگهرن اعليٰ سطحي حلقن طرفان ان قسم جي صورتحال جي معلومات ڏني وئي هجي،جنهن کان پوءِ پليجي صاحب ضرور  سمجهيو ته پريس ڪانفرنس ذريعي سنڌ جي عوام تائين اها معلومات پهچايان، سچ پڇ پليجي صاحب اها پريس ڪانفرنس ڪري شايد مٿس تاريخ جو هڪ وڏو قرض لاٿو آهي ۽ سنڌ جي هڪ حلالي پٽ جي حيثيت ۾ پنهنجو فرض ادا ڪيو آهي.
پليجي صاحب جي پريس ڪانفرنس جو هر لفظ اهم آهي، پر جيڪي چند ڳالهيون مون کي وڌيڪ اهم محسوس ٿين ٿيون، اهي هن ريت آهن:
(اي) جنهن نموني سان گذريل صدي  ۾ نازين يورپ کي تازي ڪئمپ بڻائي ڇڏيو  ۽ سامراجين فلسطين مٿان اسرائيل مڙهي ڇڏيو آهي، تيئن هن وقت سنڌ کي به هڪ نازي ڪئمپ ۽ هڪڙو ٻيو اسرائيل بڻايو ويو آهي ۽ ننهن کان چوٽي  تائين زرهه پوش هٿياربند قانون جي پهچ  کان ڪوهين ميل پري سامراج جا دادلا دهشت گرد علي الاعلان سنڌين کي مارڻ سان گڏ سنڌي قوم کان سندن  وڏا شهر کسي وٺڻ جي مطالبن جي چاڪنگ  به ڪري  رهيا  آهن ۽ هاڻ ته اهو به پڌرو ٿيو آهي ته ان دهشت گرد  تنظيم وٽ اربين رپين جا اسرائيلي هٿيار پڻ آهن.
(بي) ٻئي طرف سنڌ جا سياسي چنيسر ۽ ميرجعفر، ويڪائو وڏيرا، نالي جا حڪمران بڻيا سنڌ ۾ ٿيندڙ ان ماراماري ۽ قتلام تي نه رڳو خاموش آهن پر هو سنڌين جي قتلن جي باوجود الٽو قاتلن کان معافيون وٺي، گيسيون ڪري ساڻن ڪرسي ڪمائڻ ۽ مال کائڻ جون سياسي سوديبازيون ڪري رهيا آهن.
(سي) موجوده حالتن ۾ تاريخ ۾ پهريون ڀيرو سنڌ جو عوام ڪنهن ڌارئين ملڪ جي ٻاهرئين حملي آورن بدران پنهنجي ملڪ ۾ موجودهه مختلف قسمن جي مڪاني ۽ ٻاهرين قبضو ڪندڙن ۽ دهشت گردن جي دهشت گرديءَ سبب سخت خطري ۾ آهي.
(ڊي) هڪ طرف سنڌ جون ٻهراڙيون عام طور قوم دشمن، وطن فروش، وڏيرا شاهيءَ جي پالتو ڦوروئن، ڌاڙيلن، اغوا ڪندڙن ۽ قبائلي دهشت گردن جي نشاني تي آهن ته ٻئي طرف ڪراچي، حيدرآباد، ميرپورخاص، سکر، نواب شاهه ۽ ٻين شهرن جو بي هٿيار سنڌي عوام مٿيئن ماراماري سان گڏ شهرن جي  ڀتا خوري، ڦورن، سياسي دهشت گردي ۽ مذهب جي اوٽ ۾ ٿيندڙ ماراماري ۽ قتل عام جو شڪار آهن.
(اِي) تيزي سان بدلجندڙ عالمي ۽ علائقائي صورتحال ۾ وڏيرن ۽ حڪمرانن جي غداري سبب اسان سخت خطري ۾ آهيون، اسان جو وطن، خطري  ۾ آهي ۽ اسان جا ايندڙ نسل سوديبازي، دهشت گردي ۽ لاقانونيت  هٿان خطري ۾ آهن.
(ايف) ڪارونجهر کان ڪراچي تائين، ڪشمور کان ڪيٽي بندر تائين سموري سنڌ کي پنهنجو اباڻو ڳوٺ، سندس ڌيئن، پٽن کي پنهنجي گهر جا ڀاتي سمجهي، سمورن سنڌ دوست سنڌي ماڻهن ۽ ڌرين سان گڏ جي پنهنجي علائقن، پاڙن، گهٽين، شهرن، ڳوٺن ۾ محلا ڪميٽيون، مقامي اتحاد، بچاءُ ڪميٽيون ٺاهي چوڪيداري نظام ۽ رات جو پهرو ڏيڻ جو بندوبست ڪري مردن توڙي عورتن کي بچاءُ جون مڪمل ۽ جديد تربيتون ڏئي ڪنهن به اڳرائي کي منهن ڏيڻ لاءِ تيار ٿي وڃون.
پليجي  صاحب جي اٿاريل انهن نقطن سان گڏ انهن اطلاعن جو ذڪر ڪرڻ به غير ضروري نه ٿيندو ته پرويز مشرف جي دور ۾ جديد هٿيارن ۽ خطرناڪ اسلحي سان ڀريل سامونڊي جهاز اچي ڪراچي بندر وٽ لنگر انداز ٿيندا هيا ۽ انهن اطلاعن مطابق اهي خطرناڪ هٿيار ڪنهن جي مختلف مخصوص علائقن ۾ زير زمين تهه خانن ۾ ذخيرو ٿيل آهن، افغاني دهشت گردن جي يلغار ان کان علاوه آهي.
بهرحال، پليجي صاحب جيڪو سڏ ڏنو آهي ان جو ما حاصل اهو آهي ته  ڪنهن به ”اڳڀرائي کان پنهنجو ڪيئن بچاءُ ڪيووڃي“ پليجي صاحب ڪا به اهڙي ڳالهه نه ڪئي آهي، جنهن جو مقصد ڪنهن جي خلاف اڳرائي  ڪرڻ  هجي. سنڌ جو ڪو به فرد ايئن سوچي ئي نه ٿو سگهي، پر اهڙن خطرن کان پنهنجي ماءُ سنڌ جو بچاءُ ڪرڻ نه فقط اسان جو فرض پر مذهب به آهي، ڪهڙو سنڌي آهي جيڪو پليجي صاحب جي ان سڏ ۾ سڏ نه ڏيندو ۽ پنهنجو پاڻ کي سڄي قوم آڏو توڙي تاريخ جي ورقن تي به لڄائيندو!.
پليجي صاحب سنڌ کي بچائڻ جي ڳالهه ڪئي آهي، اهو سڏ اسان مڙني جو سڏ آهي،پوءِ ڀلي اسان جو ڪهڙي به سوچ ۽ سياسي ڌر سان واسطو هجي، مون کي يقين آهي، جيڪڏهن اڄ سائين جي ايم سيد زنده هجي ها ته مڙني اختلافن کي هڪ طرف رکي سڄي سنڌ مياڻي يا دٻي ۾ اچي گڏ ڪري ها. مون پنهنجي هڪ ڪالم۾ لکيو هو ته سنڌ کي جيڪي خطرا لاحق آهن، انهن جي مدنظر سڄي سنڌ جي ٻڌي جي ضرورت آهي، انهي ڪالم ۾ مون علامتي طور لکيو هو ته اڄ سنڌ جي ڪارڻ “سيد، ڀٽي ۽ پليجي“ جي اتحاد جي ضرورت آهي، ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته اڄ سڀ سنڌي، پوءِ هو سيد جا پوئلڳ آهن. پليجي جا پوئلڳ آهن يا ذوالفقار  علي ڀٽي جا پوئلڳ آهن، سڀ اختلاف وساري هڪ هنڌ گڏ ٿين، ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته سنڌ جون سڀ محب وطن سياسي ڌريون، دانشور، تعليمي ماهر، صحافي ۽ ٻيون سڄاڻ ڌريون هڪ هنڌ گڏ ٿين، انهن خطرن جو تفصيل سان ۽ گهرائي سان جائزو ورتو وڃي. جن جو ذڪر پليجي صاحب پنهنجي پريس ڪانفرنس ۾ ڪيو آهي، يا ان سلسلي ۾ کيس  ڪي ٻيا تفصيل به معلوم آهن، ضرورت آهي ته سڀ گڏي سوچين، گڏ جي حڪمت عملي تيار ڪن ۽ گڏجي سنڌ جي بچاءَ ۾ اڳتي قدم وڌائين، ڇا هن موقعي تي آئون اها جسارت ڪري سگهان ٿو ته سيد جلال محمود شاهه، بشير خان قريشي، ڊاڪٽر قادرمگسي، ڊاڪٽر صفدر سرڪي ۽ ٻين  رهنمائن دوستن ۽ ساٿين کي اپيل ڪجي ته سنڌ جي واسطي سڀ  اختلاف ختم ڪري هڪ هنڌ گڏ ٿي، سنڌ جي بچاءَ ۾ گڏجي ڪو قدم کڻن

Wednesday, 20 July 2011

Press Conference By Awami Tahreek


سنڌ جو عوام هزارين سالن کان مختلف ٻاهرين حملي آورن سان وڙهندو ۽ پنهنجي وطن ۽ وجود جو تحفظ ڪندو آيو آهي
معزز صحافي ڀائرو؛




سنڌ جو عوام هزارين سالن کان مختلف ٻاهرين حملي آورن سان وڙهندو ۽ پنهنجي وطن ۽ وجود جو تحفظ ڪندو آيو آهي، پر موجوده حالتن ۾ تاريخ ۾ پهريون ڀيرو سنڌ جو عوام ڪنهن ڌارئين ملڪ جي ٻاهرين حملي آورن جي بدران پنهنجي ملڪ ۾ موجود مختلف قسمن جي مڪاني ۽ ٻاهرين قابضن ۽ دهشتگردن جي دهشتگرديءَ سبب سخت خطري ۾ آهي. هڪ طرف سنڌ جون ٻهراڙيون عام طرح قوم دشمن وطن فروش وڏيرا شاهيءَ جي پالتو ڦوروئن، ڌاڙيلن، اغوا ڪندڙن ۽ قبائلي دهشتگردن جي نشاني تي آهن. قانون ۽ انصاف سودي جون شيون آهن، پوليس وڏيرن جي ذاتي ملازم آهي، ان ڪري غريب بي پهچ عام هاري، مزدور ۽ شاگرد خاص ڪري ٻار ۽ عورتون بي وس ۽ لاچار هجڻ سبب پنهنجو ڪوبه تحفظ نٿا ڪري سگهن. جڏهن ته ٻي طرف ڪراچي، حيدرآباد، ميرپور خاص، سکر، نوابشاهه ۽ ٻين شهرن جو بي هٿيار سنڌي عوام  مٿيئن عام مارا ماريءَ سان گڏ شهرن جي ڀتاخوري، ڦرن سياسي دهشتگردي ۽ مذهب جي اوٽ ۾ ٿيندڙ مارا ماريءَ ۽ قتل عام جو شڪار آهي.
تان جو جهڙي نموني سان گذريل صديءَ ۾ نازين يورپ کي نازي ڪئمپ بنائي ڇڏيو هو ۽ سامراجين فلسطين مٿان اسرائيل مڙهي ڇڏيو آهي، تئين هن وقت سنڌ کي هڪ نازي ڪئمپ ۽ هڪڙو ٻيو اسرائيل بنايو ويو آهي ۽ ننهن کان چوٽي تائين زرهه پوش هٿياربند قانون جي پهچ کان ڪوهين پري سامراج جا دادلا دهشتگرد علي اعلان سنڌين کي مارڻ سان گڏ سنڌي قوم کان سندن وڏا شهر کسي وٺڻ جي مطالبن جي چاڪنگ به ڪري رهيا آهن ۽ هاڻ ته اهو به پڌرو ٿيو آهي ته ان دهشتگرد تنظيم وٽ اربين روپين جا اسرائيلي هٿيار پڻ آهن، ٻئي طرف سنڌ جا سياسي چنيسر ۽ مير جعفر ويڪائو وڏيرا نالي جا حڪمران بنيا سنڌ ۾ ٿيندڙ ان مارا ماري ۽ قتلام تي نه رڳو خاموش آهن، پر هو سنڌين جي قتلن جي باوجود اٽلو قاتلن کان معافيون وٺي، گيسيون ڪري ساڻن ڪرسي ڪمائڻ ۽ مال کائڻ جون سياسي سوديبازيون ڪري پنهنجي ڪمزور ڪرسيءَ کي ٽيڪون ڏيئي سنڌي عوام کي اڃا به وڌيڪ ڦرڻ ۽ ڦرائڻ، لٽڻ ۽ لٽائڻ، آزارڻ ۽ غلام بنائڻ ۽ پنهنجي ستن پيڙهين تائين موجون ماڻڻ لاءِ بندوبست ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري رهيا آهن.
ان صورتحال کي ڏسندي سنڌ جي گذريل 64 سالن کان غلام بنايل، ڦرجندڙ، لٽجندڙ ۽ روز روز رت ۾ وهنجارجندڙ عوام کي اها ڳالهه سمجهه ۾ اچي وڃڻ گهرجي ته تيزي سان بدلجندڙ عالمي ۽ علاقائي صورتحال ۾ وڏيرن ۽ حڪمرانن جي غداريءَ سبب اسان سخت خطري ۾ آهيون، اسان جو وطن خطري ۾ آهي ۽ اسان جا ايندڙ نسل سوديبازي، دهشتگردي ۽ لاقانونيت هٿان خطري ۾ آهن. لطيف جي ماروين جي ديس جي لوين جي لڄ خطري ۾ آهي. تنهن ڪري ان خطري کي منهن ڏيڻ لاءِ اسان کي گهرجي ته اسين اٿي کڙا ٿيون.
پنهنجي وطن ۽ وسيلن، حقن ۽ آزادين، پنهنجن ٻارن، ٻچن، عزتن ۽ آبروئن جي بچاءَ کي سئو پيڙهياتا غدار وڏيرا حڪمران مفاهمت ۽ گيسين واري سياست ذريعي ۽ اسان جي عوام جي حقن، آزادين، وسيلن بلڪه لاشن کي وڪڻي مزا ماڻي رهيا آهن، تن ۾ ڪابه اجائي اميد نه رکون، پنهنجا ويڄ پاڻ ٿيون، پنهنجي پيرن تي بيهي، پنهنجن ابن ڏاڏن ۽ پنهنجي سونهري تاريخ جي شاندار سورهيه ڪردارن، دودن ۽ درياخانن، شاهه عنايتن ۽ بلاولن، هوشوئن ۽ هيموئن ۽ ٻاگهين ۽ مائي بختاورن جي مقدس ياد مان اتساهه، قوتون ۽ هشمتون حاصل ڪري پهاڙن وانگر اڏول بنجي هر سختي ۽ تلڪيف کي برداشت ڪرڻ ۽ قرباني ڏيڻ ۽ سامراج جي پالتو قاتلن ۽ جلادن کي ٽوٽا چٻائڻ ۽ سندن ڏند کٽا ڪرڻ لاءِ تيار ٿي وڃون. ڪارونجهر کان ڪراچي تائين، ڪشمور کان ڪيٽي بندر تائين سموري سنڌ کي پنهنجو اباڻو ڳوٺ سندس ڌين، پٽن کي پنهنجي گهر جا ڀاتي سمجهي، سمورن سنڌ دوست سنڌي ماڻهن ۽ ڌرين سان گڏجي پنهنجي علائقن، پاڙن، گهٽين، شهرن، ڳوٺن ۾ محلا ڪميٽيون، مقامي اتحاد، ڊفينس ڪميٽيون ٺاهي چوڪيداري نظام ۽ رات جو پهرن جو بندوبست ڪري، مردن توڙي عورتن کي بچاءَ جون مڪمل ۽ جديد تربيتون ڏيئي ڪنهن به اڳرائي کي منهن ڏيڻ لاءِ تيار ٿي وڃون ۽ ان لاءِ جيڪي به گهربل قانوني قدم هجن اهي کڻون ۽ جيڪي به وسيلا گهرجن انهن جو انتظام ڪريون.
ٻئي طرف پاڻ کي منهن جي پڪائي ۽ نڪ جي وڏي ڏاڍائيءَ سان سنڌي قوم جي نمائندگي ڪندڙ هر دلعزير حڪومت سڏائيندڙ وڏيرڪي سرڪار جو گهٽ ۾ گهٽ فرض اهو ٿو بنجي ته اها جي ٻيو ڪجهه نٿي ڪري سگهي ته گذريل 64 سالن ۾ هزارين سنڌي گهر برباد ڪرائي پاڻ کي ٿلهو متارو پاڏو بنائڻ کان پوءِ گهٽ ۾ گهٽ اهو ته ڪري جو سنڌي عوام کي جنهن ڳالهه جي فوري ضرورت آهي سا کين مهيا ڪري ڏي، يعني هٿيارن جا ليسن ۽ انهن کي استعمال ڪرڻ جي پڪي پختي تربيت.
ان سلسلي ۾ هڪ طرف ڪشمور کان ڪيٽي بندر ۽ ڪارونجهر کان ڪراچي تائين سموري سنڌي قوم جي قوم دوست ماڻهن کي گهرجي ته هو پنهنجي تر جي نام نهاد چونڊيل نمائندن کان مضبوطيءَ سان مطالبو ڪن ته سنڌ جي قتل گاهن جي اڏيءَ تي پهچايل عوام کي هٿيارن جي ليسنن، بچاءَ جي هٿيارن ۽ گهربل تربيت مهيا ڪرڻ جو فوراً بندوبست ڪن ۽ عوام کي ٻڌائين ته منجهانئن هر هڪ پنهنجي پنهنجي تر جي ماڻهن جي ملڪيتن، زندگين، عزتن ۽ لڄن جي بچاءَ لاءِ ڪهڙا ڪهڙا قدم کڻي ٿو ۽ بندوسبت ڪري ٿو ۽ سندس ڪوٽا مان ڪيترا لائيسنسزز غريب ۽ ضرورت مند سنڌين کي ڏي ٿو. ساڳئي وقت سنڌ جي سمورن خير جا ڪم ڪندڙن ۽ سرنديءَ وارن جو فرض آهي ته هن ڏکيءَ ۾ ڏکي تاريخي گهڙيءَ ۾ پنهنجي قوم ۽ عوام جي هڙان وڙان مدد ڪرڻ ۽ کين گهربل بچاءَ خاطرقانوني هٿيار ۽ تربيت ڏيڻ ۽ ڏيارڻ ۾ ڪابه ڪسر نه ڇڏين.
اڃا ڪالهوڪي ڳالهه آهي ته سامراجي ڇاڙتن نازي فاشٽ، درندن کي منهن ڏيڻ ۾ روس ۽ سڄي يورپ جي بهادر مظلوم ماڻهن پاڻ ملهايو ۽ ايشيا ۾ روسين ۽ چينين، ڪورين، ويٽنامين، فلسطينين ۽ ليبنانين هماليه جبل جيڏي سامراج کي رڪ جا چڻا چٻارائي انسانيت جو ڪنڌ مٿي ڪيو آهي، هينئر تاريخ سنڌ کي موقعو ڏنو آهي ته هو رتو رت ڪيل پنهنجي وطن ۽ قوم جي وجود، وسيلن، عزت ۽ آبرو جي بچاءَ لاءِ دنيا جي ٻين دلير قومن جي نقش قدم تي هلي اهڙو مثال قائم ڪري جو ايندڙ نسلن کي مٿن فخر ٿئي.

پريس ڪانفرنس ڪندڙ
رسول بخش پليجو
سربراهه عوامي تحريڪ


Saturday, 7 May 2011

Bogus Census and role of Sindhi Women Organization by Malhar Khaskhali

بوگس گهر شماري نامنظور
                ڪالهه ڪراچي کان ڪشمور تائين سنڌ سراپا احتجاج هئي. سنڌ جو هڪ ئي مطالبو هو ته ”سنڌين کي اقليت ۾ تبديل ڪندڙ بوگس گهر شماري نامنظور!“ ڪالهوڪي هڙتال سنڌ ۾ اڳ ۾ ٿيل هڙتالن کان بلڪل منفرد ۽ انتهائي دلفريب منظر ڏيندڙ هئي، سو هيئن ته عورتن لاءِ قاتل رسمون رکندڙ ۽ ورهين تائين خوني قبيلائي جهيڙن کي تاتيندڙ اتر سنڌ کان وٺي ڪراچي جي شاهراهه فيصل تي سنڌياڻي تحريڪ ريلين، ڌرڻن ذريعي شديد احتجاج ڪري سنڌ جي احتجاج کي ٻچي ٻچي جو احتجاج بڻائي ڇڏيو. ائين اڳ نه ٿيو آهي. صبح جو جيڪب آباد مان ايس ايم ايس آيو ته ڊي سي او چوڪ تي سنڌياڻي تحريڪ جي اڳواڻ خانزادي ڪنراڻي جي اڳواڻي ۾ ڌرڻو لڳي چڪو آهي. ٽائرن کي باهيون. ان کانپوءِ ميسيجز جو سلسلو شروع ٿيو جيڪو اڌ ڏينهن گذرڻ بعد به هلندو رهيو. ڪيڏي مهل ميسيج لاڙڪاڻي مان آيو ته سنڌياڻي تحريڪ جي مرڪزي صدر حسنا راهوجو ۽ ڊاڪٽر سنڌو مڱڻهار جي اڳواڻي ۾ جناح چوڪ تي وڏي انگ ۾ سنڌياڻين ٽائرن کي باهيون ڏئي شهر ۾ ريلي ڪڍي. سڄي شهر ۾ شٽر بند ۽ ڦيٿا روڪ هڙتال. وري ميرپورخاص ۾ سنڌياڻي تحريڪ، ڪنڌڪوٽ ۾ به سنڌياڻي تحريڪ سراپا احتجاج، حيدرآباد،  بدين، دادو ۽ ٻين شهرن ۾ سنڌياڻي تحريڪ جي احتجاجن جا ميسيج موصول ٿيندا رهيا. سنڌياڻي تحريڪ جا اهي سمورا احتجاج آدمشماري مانيٽرنگ ڪميٽي جي سمورين ميمبر تنظيمن عوامي تحريڪ، جيئي سنڌ قومي محاذ، سنڌ ترقي پسند پارٽي، سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي، سيو سنڌ موومينٽ، جي يوپي ۽ جيئي سنڌ تحريڪ جي ڪارڪنن جي احتجاجن کي وڌيڪ سگهه ڏيندا رهيا ۽ ائين ڪالهوڪو احتجاج سڄي سنڌ جو احتجاج بڻجي سامهون آيو ته ”هي بوگس گهر شماري اسان کي قبول ناهي.“ سچ پچ ته سلام آهي سنڌياڻي تحريڪ جي ڀينرن کي ۽ جس هجي انهن قومپرست پارٽين کي جن تاريخي احتجاج ڪري سنڌ خلاف ٿيل سازش کي ڌوڙ ڪري ڇڏيو آهي.
مرڻو به کائبو-پرڻو به کائبو
  


              ڪي ٽي اين تي احتجاج جي خبرن ڏسڻ دوران ان وقت پيپلز پارٽي جي جنرل سيڪريٽري تاج حيدر جو هڪ ڀيرو وري دلچسپ بيان سامهون جڏهن هن چيو ته ”گهر شماريءَ ۾ وڏي پئماني تي شڪايتون آهن ۽ سموري گڙٻڙ جا ذميوار ڊي سي اوز ۽ ڊي پي اوز آهن.“ تاج حيدر اهو به چيو ته ”مون لکت ۾ اهي شڪايتون ڪيون آهن.“ جيتوڻيڪ اها ڳالهه درست آهي ته ڪراچي ۽ حيدرآباد سميت جتي جتي ايم ڪيو ايم کي من پسند نتيجا گهرجن اتي اهو سڄو ڪم ڊي سي اوز ۽ ڊي ڊي اوز ئي ڪري رهيا آهن پر دلچسپ ان ڪري آهي ڄڻ ته پيپلز پارٽي حڪومت ۾ نه پر قومپرستن کان وڌيڪ بيوس هجي ۽ هن وٽ فقط لکت ۾ شڪايتون ڪرڻ جو رستو بچيو آهي! باقي حڪمرانن جي وس جي ڳالهه آهي ته اهي تاج حيدر صاحب جي درخاشت قبول ڪن نه ڪن يا پڙهن- نه پڙهن! بيوسيءَ جو اهو عالم آهي جو جلال شاهه صاحب ته سينسس ڪمشنر سان ملي سگهي ٿو ۽ جماعت اسلاميءَ جو وفد ته وڏي وزير سان ملي سگهي ٿو پر پ پ پ جو جنرل سيڪريٽري تاج حيدر ملي نٿو سگهي، تنهنڪري قانوني گهرج کي به پورو ڪندي درخواست لکي پئي وڃي ته جيئن اڳتي هلي موٽ نه ملي ته ان درخاشت سميت ڪورٽ ۾ ڪيس داخل ڪري انصاف وٺي سگهجي! سنڌيءَ ۾ چوڻي آهي ته ”مولوي مرڻو به کائي ته پرڻو به کائي.“ سو پيپلز پارٽي حڪمران به پاڻ ته مظلوم ۽ مخالف ڌر به پاڻ پئي ٿئي. پيپلز پارٽي سرڪار جو گهر شماري عمل ۾ فقط شڪايتون ملڻ جو اعتراف ڪرڻ ۽ شڪايتن جي ازالي بجاءِ گهوڙا- گهوڙا ٿيندي ڏسي پاڻ به ان کان وڌيڪ گهوڙا گهوڙا ڪرڻ اهڙي حڪمت عملي لڳي ٿي جنهن ۾ مفاهمت جي نالي ۾ ”اتحادين جي به ونگار وهي وڃجي ۽ عوام کي روئي پِٽي چئجي ته ”ڇا ڪجي؟ اسان جي ڪير ٻڌي ئي نٿو!! ڊي سي او ۽ ڊي ڊي او به نٿا ٻڌن!!“ ڀلا جي ڊي سي او ۽ ڊي ڊي او نٿا ٻڌن ته بدلي ڪرڻ لاءِ رڳو چوٿائي پنو ته گهرجي ٿو. وڏو وزير به پيپلز پارٽي جو، ايوان صدر ۾ ويٺل صدر به پيپلز پارٽيءَ جو ۽ وزيراعظم سميت ٻيا وڏا حڪومتي اهم عهدا به پيپلز پارٽي وٽ باقي ڇا اڃا ڪي ٻيا عهدا آهن جيڪي پيپلز پارٽي وٽ ناهن ۽ اهي هجن ها ته وڏيون صحيحون ۽ ٺپا هڻي ڊي سي او به بدلي ڪري ڇڏجن ها ۽ چيو نه مڃيندڙ ڊي ڊي اوز جا سر وڃائي ڇڏجن ها؟
 گهر شماريءَ جا مخالف ڪير ڪير
                گهر شماري عمل کي مانيٽر ڪرڻ لاءِ قومپرستن، سماجي تنظيمن ۽ مذهبي تنظيمن سڀ کان پهرين آدمشماري ۽ مانيٽرنگ ڪميٽي جوڙي جنهن جي جائزي ۾ گهرشماري ۾ وڏي پئماني تي ڌانڌليون نظر آيون، جيڪي ميڊيا ذريعي دنيا اڳيان آنديون ويون، پوءِ آدمشماري مانيٽرنگ ڪميٽي ۾ شامل تنظيم احتجاج ڪرڻ شروع، انهن احتجاجن ۽ ڌانڌلين جي وڏن ثبوتن کانپوءِ سينسس عملدارن ۽ خود وزيراعليٰ سنڌ اعتراف ڪيو ته بي ضابطگيون ٿي رهيون آهن، ان بعد حڪومتي اتحادي اي اين پي به دانهن ڪئي ته ڌانڌلي پئي ٿئي. ساڳي ريت حڪومت جي اتحادي جماعت فنڪشنل ليگ به دانهيو ته گهر شماري بوگس ٿي رهي آهي ۽ سڀئي گهر شماريءَ ۾ ڌانڌلين جو ذميوار حڪومتي اتحادي ايم ڪيو ايم کي قرار ڏئي رهيا آهن. ڪالهوڪي تاريخي هڙتال ۽ ايم ڪيو ايم کي ڇڏي باقي سمورين جماعتن جي مخالفت- احتجاج ۽ سنڌ جي فيصلي کانپوءِ ڇا ڪو جواز بچي ٿو جو موجوده گهر شماريءَ کي قبول ڪجي ۽ ان کي جاري رهڻ ڏجي؟
پيرپاڳاري جي خواهش ۽ ايم ڪيو ايم جو خواب
                جيتوڻيڪ پير پاڳاري وٽ هميشه سڀني مسئلن جو حل فوج ئي رهيو آهي، ڇاڪاڻ ته سائين جن جو پنهنجو مسئلو به فوج ذريعي ئي حل ٿئي ٿو، سو پير پاڳاري جي خواهش آهي ته گهر شماري فوج ذريعي ڪرائي وڃي. مطلب ته ٻيو ڪوبه طريقو ناهي جنهن سان گهر شماري ڪرائي سگهجي! پر ائين ناهي. انهيءَ تجويز تي عمل جي ڪابه گارنٽي ناهي ته اهو ڪو غير تڪراري رهندو يا ان ذريعي سنڌين جي اقليت ۾ تبديل ٿيڻ جا ڪي خطرا نه رهندا. ان ڪري اها تجويز بلڪل به عمل جوڳي ناهي ۽ نه ئي شفاف گهر شماري ڪرائڻ ڪو وڏو مسئلو آهي. ضرورت آهي نيت جي- سنڌ جي مفادن تي مفاهمت کان انڪار جي جرئت جي- موجوده گهر شماري جيئن ٿي رهي آهي، ان مان سرڪار جي رويي مان لڳو آهي ته ان وٽ گهر شماري ڪو سنجيده ڪم ناهي. سمورا بندوبست گهر شماريءَ کي بوگس ڪري رهيا آهن. گهر شماري گهڻن حوالن سان انتهائي سنجيده معاملو آهي، جنهن کي سنڌ ۾ ڪراچيءَ سميت خاص شهرن لاءِ ايم ڪيو ايم پنهنجي هٿ وس ان لاءِ ڪيو آهي ته جيئن گهر ۽ آدمشماريءَ جا مرضيءَ جا نتيجا وٺي سگهجن ۽ ان کانپوءِ مرضيءَ جون تڪبنديون ٺاهي سگهجن. يوسيز، صوبائي ۽ قومي اسيمبلي جون تڪبنديون اهڙي انداز سان جوڙي سگهجن ته جيئن اڳتي هلي ضلعي حڪومتون به پنهنجون قائم ڪري سگهجن ۽ صوبائي سيٽون به وڌيڪ کڻي سگهجن ته جيئن هميشه لاءِ وڏ وزارت به ماڻي سگهجي ته ان سان گڏ وزارت عظميٰ کي به ڪلهو ڏئي سگهجي پر اهو سڀ ڪجهه تڏهن ٿي سگهي ٿو جڏهن بوگس گهر ۽ آدمشماريءَ کي قبوليت ملي.
آدمشماري جا تفصيل عوام جي پهچ ۾ آڻيو
                ڳجها معاملا يا ڳالهيون اهي رکيون وينديون آهن جيڪي سلامتيءَ متعلق هونديون پر ڪهڙي گهر ۾ علو، ولو، هيرو ۽ خيرو رهي ٿو؟ اهو ڪو ملڪي سلامتيءَ جو راز ناهي جو گهر شماريءَ ۾ اهي تفصيل ڳجها رکجن ۽ فقط انگ ظاهر ڪجي ته هن صوبي ۾ هيترا ماڻهو آهن ۽ فلاڻيون فلاڻيون ٻوليون ڳالهائيندڙ آهن. ڪنهن علائقي ۾ ڪيترا گهر آهن؟ ۽ ڪهڙا ڪهڙا ماڻهو رهن ٿا؟ سچ پچ ته اهو راز ۾ رکڻ ڪنهن مشڪري کان گهٽ ناهي. ڇاڪاڻ ته توهان ساڳي ئي وقت تي ووٽر لسٽن جي صورت ۾ انهن ئي ماڻهن جا تفصيل هر ماڻهوءَ جي پهچ ۾ آڻي ڇڏيو ٿا ته پوءِ آدمشماري جا سمورا انگن اکرن سميت تفصيل عوام جي پهچ ۾ ڇو نٿا آڻيو؟ سڄي گڙٻڙ ۽ بداعتمادي اتان ئي شروع ٿئي ٿي. ان ڪري ان گورک بڻايل معاملي کي آسان ڪرڻ لاءِ گهر ۽ آدمشماري جا تفصيل عوام جي پهچ ۾ آسانيءَ سان آڻڻ ممڪن بڻايو وڃي ته هر ڪو ڏسي سگهي ته اهو گهر يا آدمشماري ۾ ڳڻيو ويو آهي يا نه؟ ۽ ڪهڙا بوگس گهر ۽ نالا شامل ڪيا ويا آهن جن کي آسانيءَ سان ختم به ڪري سگهجي.
                پيپلز پارٽي سرڪار کي اهو نه وسارڻ گهرجي ته هاڻي سال- ڏيڍ ۾ هن کي وري ووٽ وٺڻ لاءِ عوام وٽ وڃڻو آهي ۽ سنڌ جهاڳڻي آهي. ان ڪري قومي مفادن تي مفاهمت کي ختم ڪري سنڌ ۾ ٿيندڙ بوگس گهر شماريءَ کي مڪمل ختم ڪيو وڃي، ان بعد شفاف گهر شماريءَ لاءِ انتظامي معاملن کي بهتر بڻائي سڀ کان پهرين (1 ) گهر شماري ڪندڙ عملي ۾ علائقي جي اسڪول جي مقامي استادن کي ئي ڀرتي ڪيو وڃي. (2 ) گهر ۽ ڪٽنب شماريءَ جا تفصيل لکڻ لاءِ اهڙا بوڪ استعمال ڪيا وڃن جيڪي عام نه هجن ۽ انهن تي بوڪ نمبر هجي ۽ پيجز تي سيريل نمبر هجي. (3 )اهي تفصيل/لسٽون مڪمل ٿيڻ کانپوءِ هر بلاڪ جي مقامي اسڪول ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ مهيني تائين موجود رهڻ ڏنيون وڃن ته جيئن ماڻهو پنهنجا تفصيل ڏسي سگهن. (4 ) ان سان گڏ اهي سمورا تفصيل انٽرنيٽ تي اپ لوپ ڪيا وڃن ته جيئن اهو بخوبي ڄاڻي سگهجي ته ڪٿي ڪو گهر ۽ ڪٽنب ڳڻپ کان رهجي ته نه ويو آهي ۽ ڪٿي ڪي بوگس تفصيل ته نه شامل ڪيا ويا آهن؟ ان ڪم ۾ نه حڪومت جو ڪو اضافي خرچ ٿئي ٿو ۽ نه ئي ان مٿان ڪا آڱر کڄي سگهي ٿي پر جيڪڏهن پيپلز پارٽي سرڪار جنهن وڻ جي ڏار تي ويهي ان کي وڍڻ جو پڪو پهه ڪري چڪي آهي ته پوءِ ڀلي اهي ساديون ڳالهيون نه سمجهي ۽ جي هوش ڪرڻ چاهي ٿي ته اڄ ئي اعلان ڪري ته هي بوگس گهر شماري ڪينسل ۽ وري شفاف گهر شماري ڪرائي ويندي 


Sunday, 17 April 2011

Census is Only Justified & Legal for indigenous people of Sindh By Rasul Bux Palijo

آدمشماري فقط سنڌ جي اصلوڪن باشندن جي جائز ۽ قانوني آهي!
رسول بخش پليجو
ٻين ڪيترين ڳالهين سان گڏ توڙي انهن کانسواءِ هيٺين تاريخي، اخلاقي، سياسي، ملڪي توڙي بين الاقوامي قانوني ۽ آئيني سببن جي ڪري سنڌ ۾ هلندڙ آدمشماري جهڙي نموني ۽ جن مقصدن لاءِ ڪئي پئي وڃي، تن جي مدنظر اها ناجائز، غير قانوني، غير آئيني آهي ۽ موجوده سنڌ توڙي پاڪستاني سرڪار کي ان ڪم کي موجوده مقصدن خاطر ۽ طريقن سان ڪرائڻ جو ڪو به اختيار ڪونهي ۽ سندس ايئن ڪرڻ ملڪ جي 1940ع واري لاهور ٺهراءَ جي بنيادي مقصدن ۽ آئيني بنيادن جي لفظن ۽ روح (Letter and spirit) جي سراسر خلاف ٿيندو ۽ ان عمل جي ڪا به حقيقي ۽ قانوني حيثيت نه هئڻ گهرجي ۽ نه هوندي. نه رڳو ايترو، پر جيڪڏهن پاڪستان جي قانوني سرشتي جي تاريخ جي پراڻين روايتن، موشگافين ۽ اٽڪبازين کي ڪتب آڻي ان کي ڪنهن به طرح نه روڪيو ويو ۽ ساڳين طريقن سان ساڳين مقصدن لاءِ ڪتب آندو ويو ته پوءِ اهو پاڪستان جي چئن خالق قومن مان هڪڙي يعني سنڌي قوم جي وجود تي قهري وار هوندو، جنهن جو نتيجو پاڪستان جي اڳي ئي مونجهارن جي ماريل ۽ آفتن ۾ ورتل تباهه ٿيل معاشري مان هڪڙو اهڙو خطرناڪ سياسي ۽ سماجي وار ثابت ٿيندو، جيڪو اڳتي هلي هر حالت ۾ لاعلاج بنجي ويندو.
(1) پاڪستان جي قائم ٿيڻ جو مکيه سبب اهو هو جو هندستان جا علائقا ٻن مکيه گروهن ۾ ورهايل هئا. هڪڙن ۾ (پنجاب، سنڌ، سرحد، بلوچستان، بنگال، آسام) هندستاني مسلمان اڪثريت ۾ هئا ۽ باقي ٻين علائقن ۾ هندستاني هندو اڪثريت ۾ هئا. سڄي هندستان ۾ اڪثريت هندو هندستانين جي هئي ۽ مسلمان هندستاني اقليت ۾ هئا. هندو هندستانين جي اڪثريت مسلمان هندستانين کي جيڪو پنهنجي وجود ۽ حقن جي بچاءَ جو لازمي طرح گهربل قانوني ۽ آئيني وهنوار ڏيڻ لاءِ  هرگز تيار نه هئي. (ڏسو راقم الحروف جون مڪمل لکڻيون. ”سياسي ادب“ ڀاڱو پهريون، جلد هڪ)
(2) مسلمان علائقا به پاڻ ۾ گڏجي ڪنهن هڪڙي علائقي جي مسلمانن مثلاً پنجابين يا پٺاڻن يا بنگالين يا بلوچن ۽ سنڌين جي ماتحت ٿي ساڳئي حڪومت ۾ رهڻ لاءِ تيار نه هئا. ان جا وزندار تاريخي سبب هئا.
(3) پنجاب اڻويهين صديءَ جي شروع کان وٺي انگريز سامراج ۽ سک سرڪار جو ننڍو ڀائيوار ۽ تلوار باز بنجي ويو هو. پنجاب جو هندو توڙي مسلمان حڪمران طبقو هميشه ان ڳالهه جي پٺيان لڳل هوندو هو ته آس پاس جي سمورن مسلمان علائقن جي مٿان اسين حڪومت ڪريون. ان ڪري هو هميشه افغانستان، سرحد،بلوچستان ۽ سنڌ مٿان پيا چڙهايون ڪندا هئا.  خشونت سنگهه پنهنجي ڪتاب ”پنجاب جو مهاراجه رنجيت سنگهه“ ۾ لکي ٿو ته ”هڪڙي منزل تي پهچي پنجاب جي شهنشاهيت جي واڌاري جي گس جي راهه ۾ انگريز رڪاوٽ بنجي ويا، جنهن ڪري رنجيت سنگهه جا انگريزن سان تعلقات بگڙجي ويا. انگريزن سنڌ جي اميرن ڏانهن به سفير پئي موڪليو ۽ رنجيت جي دل ۾ اها هورا کورا متل هئي ته پنهنجي بادشاهيءَ کي ان (سنڌ) طرف سمنڊ جي ڪناري تائين وڌائجي.“ (ص: 76) ”ملتان جي فتح پنجاب ۾ افغان اثر ختم ڪري ڇڏيو ۽ ڏکڻ طرف جي مسلمان رياستن جو سخت مضبوط دائرو ٽوڙي ڇڏيو. ان فتح بهاولپور، ديره غازي خان، ديره اسماعيل خان ۽ مانڪره جي رياستن کي تابع ڪري ڇڏيو ۽ سنڌ ڏانهن ويندڙ رستو کولي ڇڏبو.“ (ص: 126). ”پنجاب جي درٻار جون فتحون اتر، اولهه ۾ پنجاب جي آخري جاگرافيائي ڇيڙي تائين پهچي چڪيون هيون. جيڪڏهن پنجابي شهنشاهيت کي وڌيڪ ڦهلجڻو هيو ته اهو فقط سنڌ جي رڻ پٽ مٿان سمنڊ ڏانهن ٿي سگهيو ٿي. جڏهن انگريزن ۽ سنڌين جي وچ ۾ ڳالهه ٻولهه جون خبرون لاهور پهتيون، تڏهن درٻار ۾ سخت چوٻول پيدا ٿي ويو ته انگريزن سان هڪ هڪاڻي ٿيڻ کپي. پنجابي پنهنجي افغان ۽ پٺاڻن مٿان حاصل ڪيل فتحن جي نشي ۾ مست هئا ۽ وڙهه وڙهان سندن فطرت هئي.“ (ص: 54-153) ”هن (رنجيت سنگهه) ميرن کي چوائي موڪليو ته ڌارين کي واپاري يا سياسي دخل اندازي ڪرڻ نه ڏيو، پر ان مان ڪو فائدو ڪو نه ٿيو. ڇو ته سندن ارادن جي سڀني کي خبر هئي ۽ پاڻ جنهن اڳرائيءَ واري انداز ۾ شڪارپور تي قبضو ڪرڻ جون ڌمڪيون پئي ڏنائين، تنهن ڪري سنڌين کي سندس صلاحون دل سان نه لڳيون.“ (ص: 186). ”هن افغان سياست ۾ سرگرميءَ سان داخل ٿيڻ شروع ڪيو. هن سان هرات جي درٻار مان سفير ملڻ لڳا. هن انگريزن کي ٻڌايو ته روسي ساڻس عهدنامو ڪرڻ لاءِ آتا هئا. هن نيپال جي وڪيلن سان گهرائي رکي، اهي افواهه ڦهلجڻ لڳا ته مرهٽا سردار ۽ حيدرآباد جو نظام ساڻس لاڳاپا وڌائي رهيا آهن.“ (ص: 186). ”هڪڙي پاسي سک جنرل (زوراور سنگهه) پنجاب جا جهنڊا لهرائي ٿٻيٽ ۾ داخل ٿيو ته ٻئي طرف هو (رنجيت سنگهه) شاهه سجاج کان مطالبا ڪرڻ لڳو ته نه رڳو ملتان، ديري غازي خان، ديري اسماعيل خان، مانڪره ۽ پشاور تي دعوائن کان دستبردار ٿئي، پر ڏانهنس گهوڙن ۽ ميون جو ڏن به ڏياري موڪلي.”ملتان جي ڏکڻ طرف مزارين پنجاب جي چوڪين تي حملا ڪيا، يا نه ڪيا، پر رنجيت سنگهه ان جو بهانو ڪري سنڌ ڏانهن منهن ڪيو. شهزادي کڙڪ سنگهه کي انتقامي ڪارروائي ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو. هن تيزيءَ سان ڇڙواڳ مزاري قبائلين جو ڪم لاهي ڇڏيو ۽ 1836ع جي اونهاري ۾ مٺڻ ڪوٽ ۽ روجهاڻ تي قبضو ڪيائين. هن پڻهس کان شڪارپور تي هلان ڪرڻ جي اجازت گهري. پر هن انگريزن سان اٽڪڻ کان لهرايو. جنهن ڪري ڏکڻ طرف (سنڌي سمنڊ طرف) وڌڻ جون سندس امنگون ۽ ارمان پورا نه  ٿيا. انگريز ان باري ۾ رنجيت سنگهه سان ڳالهيون ڪيون ۽ مٿس زور آندو ته سنڌ تي حملو نه ڪر، ڇو ته خود کين سنڌ تي قبضو ڪرڻ جو ارادو هو.“، ”عالم جاه (رنجيت سنگهه) بي صبري ڏيکاري (پنهنجي وزير خارجه فقير عزيز الدين جو هٿ پڪڙي، ان تي بار بار زور سان تريون هنيائين، آخر رنجيت سنگهه ڳالهه مڃي. پر هن ان باري ۾ ڪو به عهدنامو ڪرڻ يا روجهان خالي ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو.“ (ص: 93-192).
ان ڪري جڏهن 1930ع ۾ پنجاب وارن مطالبو ڪيو ته سنڌ، سرحد ۽ بلوچستان اسان جي حوالي ڪريو ته انهن صوبن جا ماڻهو پڙ ڪڍي بيهي رهيا. بلڪه انهن مان ڪو به پنجاب سان گڏ ڪنهن حڪومت ۾ شامل ٿيڻ لاءِ تيار نه ٿيو. ان ڪري جڏهن انگريزن سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن ان جي آزاد علائقائي حيثيت ختم ڪري ان کي بمبئي صوبي جو حصو بنائي ڇڏيائون. پر پنجاب تي قبضي کانپوءِ ان کي هڪدم طاقتور صوبو بنائي خود دهلي ۽ يو پي به پنجاب جا زيردست بنائي ڇڏيائون.
انهن تاريخي سببن جي ڪري سنڌ، بلوچستان ۽ سرحد جي چوڻ تي سندن پنجاب جي اڪثريت کان مڪمل بچاءَ خاطر 1940ع ۾ ٻه بندوبست ڪيا ويا. (1) نئين ملڪ کان هزارين ميل پري رهندڙ هندستاني بنگالي مسلمانن کي به منٿون ڪري شامل ڪيو ويو ۽ آسام وارن کي به دعوت ڏني وئي. (2) پنجاب سان گڏ ڪا به هڪڙي گڏيل حڪومت ٺاهڻ بدران پنجئي رياستون آزاد ۽ خودمختيار حڪومتون بنايون ويون. ڪا به گڏيل فيڊريشن يا ڪانفيڊريشن ڪا نه ٺاهي وئي. ساڳئي طرح هندستان جي يو پي سي پي ۽ بهار جا هندستاني مسلمان هميشه افغانن، ترڪن، مغلن جا لشڪر بنجي تلوارون کڻيو سنڌ، بلوچستان ۽ سرحد مٿان حملا ڪريو بيٺا هوندا هئا. ان ڪري لاهور واري ٺاهه ۾ هڪڙي به هندستاني مسلمان جي لڏي سنڌ، بلوچستان، سرحد ۾ اچڻ جي قانوني گنجائش ڪا نه رکي ويئي. 14 جولاءِ 1942ع تي ڪانگريس مهاتما گانڌيءَ جي اڳواڻي هيٺ پنهنجو مشهور ٺهراءُ بحال ڪيو. جنهن کي هندستاني تاريخ ۾ ”ڪئٽ انڊيا“ يا ”هندستان خالي ڪريو“ تحريڪ چئجي ٿو. 9 آگسٽ 1942ع جي صبح جو گانڌي، نهرو، آزاد ۽ ٻين ڪانگريسي رهنمائن کي گرفتار ڪيو ويو. هن سرڪار گرفتارين سان گڏ آل انڊيا ڪانگريس ڪميٽي ۽ سندس ٻين صوبائي ڪميٽين تي بندش وجهي ڇڏي. هندستان ۾ وڏا گوڙ شروع ٿي ويا. هندستان ۾ بمبئي، مدراس، سي پي، بنگال، يوپي ۽ بهار ۾ زبردست ڳڙٻڙ ٿي. ڪجهه وقت کان پوءِ اڙيسا ۽ آسام ۾ به وڏا گوڙ ٿيا. البته سرحد، سنڌ ۽ رياست ۾ نسبتن ماٺ رهي. وائسراءِ لارڊ لنلٿگو لکيو ته، ”1857ع کانپوءِ هي وڏي ۾ وڏي بغاوت هئي“. پر اها بغاوت سال اندر ختم ٿي وئي. 15 جون 1943ع تي لارڊ ويول نئون وائسراءِ ٿي ويو. 17 فيبروري 1944ع تي مهاتما گانڌي قيد مان وائسراءِ سان خط و ڪتابت شروع ڪئي. 6 مئي تي مهاتما گانڌي کي آزاد ڪيو ويو. هن ان کان پوءِ به وائسراءِ سان ڊگهي خط و ڪتابت ڪئي، پر ان جو ڪو به کڙ تيل نه نڪتو. ساڳئي طرح هن محمد علي جناح سان به ملاقات ڪئي، پر هر ڪو پنهنجي ڳالهه تي قائم رهيو. 25 جون 1945ع تي وائسراءِ لارڊ ويول شملي ۾ ڪانفرنس سڏائي ۽ مولانا آزاد، جناح ۽ گانڌيءَ سان ڳالهيون ڪيون، پر ڪو به ٺاهه ٿي نه سگهيو.
ان وچ ۾ هندستان جي مرڪزي اسيمبليءَ جون چونڊون ٿي گذريون، جن جا نتيجا ڊسمبر 1945ع جي آخر تائين پڌرا  ٿيا. مسلم ليگ اها اليڪشن 1940ع جي ٺهراءَ مطابق يعني 6 مسلمان اڪثريت وارن صوبن سنڌ، بلوچستان، سرحد، پنجاب، بنگال ۽ آسام مان هر هڪ جي الڳ الڳ آزاد ۽ خودمختيار حڪومت قائم ڪرڻ جي پروگرام جي بنياد تي کٽي هئي. هن پروگرام جي سڄي هندستان جي مسلمانن وڏي جوش و خروش سان آجيان ڪئي ۽ 5 سالن جي تبليغ کانپوءِ سڄي هندستان جا مسلمان مسلم ليگ جا عاشق ۽ فدائي بڻجي ويا، جنهن ڪري هن اليڪشن ۾ مسلم ليگ زبردست تاريخي سوڀ کٽي پاڻ کي هندستان جي سمورن مسلمانن جو اڪيلو نمائندو تسليم ڪرائڻ جو خواب پورو ڪيو ۽ انگريز توڙي ڪانگريس لاءِ هاڻي ڪو به اهڙو بهانو نه رهيو ته مسلم ليگ هندستان جي سمورن مسلمانن جي نمائندي ناهي، پر ڪانگريسي به آهن.
27 ڊسمبر 1945ع تي لارڊ ويول برطانوي سرڪار کي لکي موڪليو ته جيڪڏهن هن ڀيري به ڪانگريس 1942ع جهڙي بغاوت ڪئي ته ان کي دٻائڻ لاءِ اسان وٽ وسيلا ڪونهن. 5 جنوري 1946ع تي هڪ 10 ڄڻن جو پارلياماني وفد هندستان آيو. هنن هندستان جو دورو ڪيو ۽ مختلف ليڊرن سان مليا. ٻئي جنگ عظيم مئي 1945ع ۾ ختم ٿي چڪي هئي. انگريزن ۾ هاڻي وڌيڪ وڳوڙن کي منهن ڏيڻ جي نه طاقت هئي، نه خواهش. هنن جي هاڻي هيءَ خواهش هئي ته جلد کان جلد هندستان مان بهترين شرطن تي ظاهري طرح هٿ ڪڍون ۽ اندروني طرح کين روس خلاف پنهنجي ڪيمپ ۽ اثر ۾ رکون. هنن تنهن ڪري هڪ وزارتي وفد هندستان موڪليو، جيڪو 23 مارچ 1946ع تي ڪراچي پهتو. انهيءَ وفد شملي ۾ 5 مئي 1946ع کان وٺي 12 مئي 1946ع تائين مختلف پارٽين سان ڳالهيون ڪيون. وزارتي ڪميشن اڳيان قائد اعظم پاڪستان لاءِ هيٺيون آئيني پيڪيج پيش ڪيو:
ميمورينڊم:
”46-5-12 تي آل انڊيا مسلم ليگ جي صدر (محمد علي جناح) هيٺيون ميمورينڊم جاري ڪيو آهي، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ مطالبن جي آڇ شامل آهي. قائد اعظم ۽ آل انڊيا مسلم ليگ جي ٺاهيل هن آئيني تجويز جا پنج مکيه ۽ پاڻ ۾ ڳنڍيل ۽ هڪ ٻئي تي دارومدار رکندڙ اصول هي آهن: (1) سمورن مسلمان اڪثريت وارن صوبن کي پنجاب، سرحد، سنڌ، بلوچستان ۽ بنگال کي ڳنڍي هڪڙو اهڙو ملڪ ٺاهيو ويندو. (2) جنهن جي وفاقي مرڪز وٽ فقط اڍائي کاتا هوندا يعني خارجه، بچاءُ ۽ فقط بچاءَ سان واسطو رکندڙ مواصلات. (3) باقي سڀ معاملا ۽ کاتا صوبن جي حوالي هوندا. (4) مرڪز جو آئين جدا ٺهندو ۽ صوبن جا آئين جدا ٺهندا. (5) آئين ٺهڻ کان پوءِ هر صوبي کي حق هوندو ته صوبي ۾ ريفرينڊم جي وسيلي فيصلو ڪري فيڊريشن کان ٻاهر نڪري. تجويز جا پنج مکيه ۽ پاڻ ۾ ڳنڍيل ۽ هڪٻئي تي دارومدار رکندڙ اصول هي آهن: (1) سمورن مسلمان اڪثريت وارن صوبن کي پنجاب، سرحد، سنڌ، بلوچستان ۽ بنگال کي ڳنڍي هڪڙو اهڙ ملڪ ٺاهيو ويندو. (2) جنهن جي وفاقي مرڪز وٽ فقط اڍائي کاتا هوندا، يعني خارجه، بچاءُ ۽ فقط بچاءَ سان واسطو رکندڙ مواصلات. (3) باقي سڀ معاملا ۽ کاتا صوبن جي حوالي هوندا. (4) مرڪز جو آئين جدا ٺهندو ۽ صوبن جا آئين جدا ٺهندا. (5) آئين ٺهڻ کان پوءِ هر صوبي کي حق هوندو ته صوبي ۾ ريفرينڊم جي وسيلي فيصلو ڪري فيڊريشن کان ٻاهر نڪري.“
23 مارچ 1940ع تي هندستان جي مسلمانن اهو فيصلو ڪيو ته سنڌ، پنجاب ۽ سرحد پنجاب سان نه گڏبا. پر انهن مان هر هڪ پنهنجي سر الڳ الڳ خودمختيار حڪومت بنجي وڃي. ان ڳالهه کي سٺ سال ٿيا آهن، ان وچ ۾ پاڪستان جي حڪمران ٽولن سوين حيلن بهانن ۽ حرفتن سان هندستان جي مسلمانن جي 23 مارچ 1940ع واري گڏيل فيصلي جو نالو نشان غائب ڪري پاڪستان ۽ قائد اعظم جي نالي جي آڙ ۾ هوبهو اها حڪومت وري مڙهي ڇڏي آهي، جنهن جي 1930ع ۾ رٿ سڄي هندستان جي مسلمانن رد ڪري ان جي جاءِ تي 1940ع واري (آسام سميت) ڇهن آزاد ۽ خودمختيار حڪومتن واري تجويز منظور ڪئي هئي. اسين اڳي پنهنجي هم وطن (هندو ڀائرن) جي دائمي اڪثريت جي راڄ ۾ مظلوم دائمي اقليت ٿي عذاب سهڻ کان ڀڄي اچي وري پنهنجي هم مذهب (پنجاب مسلمان ڀائرن) جي راڄ ۾ دائمي اقليت واري عذاب جي ڌٻڻ ۾ ڦاسي پيا آهيون. سنڌي ۾ چوندا آهن، ”چورن ڇٽي، گهل تان پيئي.“  سڄي سموري دنيا جي دستور موجب آئين رواجي پارليامينٽ نه پر خاص آئين ٺاهڻ لاءِ چونڊيل ۽ اختيار ڏنل آئين ساز اسيمبلي ٺاهيندي آهي ۽ پاڪستان جي پهرئين آئين جنهن ۾ لياقت علي خان روءِ زمين جا هٿرادو قاعدا قانون پاڪستان جي ماڻهن تي مڙهي ڇڏيا، تنهن آئين ٺاهڻ لاءِ پاڪستان جي ٺهڻ کانپوءِ پاڪستان جي آئين ٺاهڻ لاءِ ڪا به خصوصي اسيمبليءَ جي چونڊ ڪا نه ٿي. ان ڪري آئين سازيءَ جي دستوري روايتن ۽ روح جي مطابق لياقت علي خان جون سموريون آئيني ڪارروايون جائز اختيار بنايائون.
1940ع جي ٺهراءَ لفظن ۽ روح جي حساب سان اصل پاڪستان سمورين ڌرين جي رضامنديءَ سان جنهن آباديءَ جي توازن جي بنياد تي يعني پنجاب جي عدم اڪثريت جي بنياد تي ٺهيل هو، اهو بنگال جي جدائيءَ کانپوءِ ٽٽي ويو. بنگال کي ماري ڪٽي ڪڍڻ کانپوءِ ڌارين جي آباديءَ جو توازن بلڪل ابتڙ ٿي ويو، يعني پنجاب جنهن جي برتريءَ کان بچاءَ لاءِ 1940ع وارو مخصوص آئيني بنياد وجود ۾ آندو ويو هو، اهو هڪدم دائمي اڪثريت ۾ اچي ويو. ان لاءِ لازم هو ته سڀني ڌرين جي رضامندي سان آباديءَ ۽ اختيارن کي نئين توازن وارو ملڪ ٺاهيو وڃي. اهو اڄ ڏينهن تائين ڪو نه ٺهيو آهي.
ساڳئي طرح ڀٽي صاحب 1973ع ۾ جيڪو پنجاب کي ملڪ جو دائمي اڪثريت وارو جائز مالڪ بنائڻ لاءِ آئين مڙهيو، ان کي جنهن پارليامينٽ هٿان مڙهايو ويو هو، اها آئين ساز اسيمبلي ڪا نه هئي. وقفن وقفن سان ڌارين اڳراين جو شڪار ٿيڻ جي باوجود سنڌ هزارين سالن کان سنڌي قوم جو وطن ۽ ملڪيت آهي. پاڪستان جي قائم ٿيڻ شرط سنڌي قوم جي پنهنجي وطن جي مالڪيءَ سان هٿ چراند ڪرڻ ۽ کيس پنهنجي وطن ۾ بي وطن ۽ غلام بنائڻ جون ناجائز ۽ ناپاڪ حرڪتون شروع ڪري کيس سندس علائقن، وسيلن، حڪمرانيءَ جي حق سميت سمورن حقن، اختيارن کان ڏاڪي به ڏاڪي محروم ڪيو پيو وڃي.
پاڪستان جي ٺاهه موجب سنڌ ۽ پاڪستان جي وچ ۾ آبادين جي مٽا سٽا جي ڪا به گنجائش ڪا نه هئي. هٿرادو مچايل فسادن جي پڄاڻيءَ بعد ٻنهي طرفن جي سڀني پناهه وٺندڙ متاثرن کي واپس پنهنجي وطن وڃڻ کان ڪا به روڪ ڪا نه هئي ۽ نه آهي. سنڌي قوم جو وجود ختم ڪرڻ لاءِ سڄي جهان ۽ سمورن علائقن (پنجاب، سرحد، افغانستان، برما، بنگلاديش ۽ الائي ڪٿان) ڪٽڪ گهرائي سنڌ جي تخت گاهه جي شهر تي ناجائز قبضا ڪرڻ جي آئيني بنياد جي سراسر خلاف ۽ ان جي مڪمل نفي ڪندڙ ۽ پاڪستان جي وجود جي جواز کي رد ۽ باطل ڪندڙ سياسي حرڪتون آهن. جن جا خطرناڪ نتيجا نڪرڻ اڻٽر آهن. ساڳئي وقت اها بين الاقوامي قانون ۽ ملڪن، قومن جي اصل باشندن جي عالمي طرح تسليم ٿيل ۽ اقوام متحده طرفان پڌرو ڪيل اصلي باشندن جي حقن جي سراسر خلاف آهي.
اصلوڪن ماڻهن بابت گڏيل قومن جي اخلاقي، انساني، سياسي، ملڪي ۽ بين الاقوامي پڌرنامي جي صورتحال ۾ غير سنڌي ماڻهن کي سنڌي ماڻهن تي مسلط ڪري، انهن کي سنڌ اندر ووٽ جو مستحق ڪري سنڌ جو مالڪ بنائي، سنڌين کي پنهنجي گهر ۾ اوپرو بنائڻ جو ڪنهن کي به حق ناهي ۽ نه هئڻ گهرجي. ان ڪري آدم شماري فقط سنڌ وطن جي اصل مالڪن جي ۽ سمورن سنڌ جي اصل مالڪن جي هجڻ گهرجي، ٻئي ڪنهن هڪڙي جي به نه.

Published Daily Kawish 18th April 2011